درس دوم فارسی هشتم : خوب جهان راببین

خوب جهان راببین

qasem54 فارسی هفتم

لغات و ترکیبات درس ۲ ( خوب جهان را ببین)

دلایل : جمع دلیل  علت ها

بی همتا : بی مانند،یکتا

اسرار: جمع سرّ رازها

چونان : مانند

پرتو :نور وروشنی

حدقه:کاسه چشم ، مردمک چشم

تابان : درخشنده

دفع : راندن

جثه:اندام ، پیکر

عظمت : بزرگی

بنگر: نگاه کن

انباشته شده : پر شده

برافراشته: بلند کرده

خزان : پاییز

 زرّناب : طلای خالص

جلوه : ظاهر ، پیدایی

فراز : بلندی

کاکل : شبیه به تاجی از مو

نقش ونگار : شکل وشمایل

درهم آمیخته: مخلوط شده ، ترکیب یافته

نکته مهم : این درس منبع خوبی برای یادگیری آرایه تشبیه است چون تشبیهات زیادی در این درس به کار رفته که می توان پس از  یا دگیری آن ها نمونه ای شبیه به آنها نیز در نوشته خود به کار برد .

تشبیهات به کار رفته در درس :

صفحه ۱۷ : ….. این بال ها همانند لاله های گوش اند

صفحه ۱۸ :…. برای او دو چشم و دو حدقه چونان ماه تابان آفرید .

دو پای داس مانند که اشیا را بر می دارد.

صفحه ۱۹ : دم کشیده اش که آن را چونان چتری گشوده است که طاووس آن را بر سر خود سایبان می سازد .

گویی بادبان کشتی است که نا خدا آنرا برافراشته است .

رنگ های پر طاووس را به روییدنی های زمین تشبیه کنی ….

اگر آنرا با پارچه های پوشیدنی همانند سازی چون ………

پرهای طاووس چونان برگ خزان دیده می ریزد…

در اطراف گردنش گویا چادری سیاه افکنده …

نکات درس دوم فارسی هشتم (صورتگر ماهر ) صفحه ۱۷
” صورتگر ماهر ”  صفحه ۲۰

۱ :راستی را کس نمی داند که در فصل بهار         از کجا گردد پدیدار، این همه نقش و نگار؟

راستی را : به راستی    پدیدار: آشکار، پیدا، عیان   نقش و نگار: تصاویر رنگارنگ

معنی بیت: به راستی هیچ کس نمی­داند که در فصل بهار، این همه نقش و نگار زیبا ( گل ها و سبزه ها و … ) از کجا پیدا می­ شوند؟

۲ :عقل ها حیران شود کز خاک تاریک و نژند        چون برآید این همه گل های نغزِ کامکار؟

حیران: متحیّر، متعجّب، سرگشته        نژند: تیره، غمگین، اندوهگین، سرد و نمناک                           نغز : خوب، نیکو                 کامکار:  خوشبخت، کامروا، دل­پسند،      گل کامکار : گل سرخ و زیبا

معنی بیت: عقل انسان شگفت زده می شود که چگونه از خاک تیره ­ی سرد و بی ­روح، این همه گل­های سرخ  زیبا می ­روید؟

 3 :چون نپرسی کاین تماثیل از کجا آمد پدید؟       چون نجویی کاین تصاویر از کجا شد آشکار؟

کاین: مخفّف که این         تماثیل:جمع تمثال، شکل و تصویر، مجسّمه  

معنی بیت: چرا از خودت نمی­ پرسی و پرس و جو نمی کنی که این­ همه شکل و تصویر( گل و …) از کجا پیدا و پدیدار می­شود؟

۴: برق از شوق که می خندد بدین سان قاه قاه ؟      ابر از هجر که می گرید بدین سان زار زار؟

شوق :میل و رغبت        هجر :جدایی، دوری        بدین سان: به این شکل

آرایه­ ی تضاد:(شوق و هجر/ می­ خندد و می­ گرید/ قاه­ قاه و زار زار)

آرایه­ ی مراعات نظیر :(ابر- برق / خنده – گریه)

آرایه­ ی تشخیص: (برق قاه قاه می­خندد / ابر زاز زاز می گرید)

معنی بیت: برق آسمان از اشتیاق دیدار چه کسی این گونه با صدای بلند قهقهه می­زند و ابر از غم دوری چه کسی این گونه زارمی­زند؟    ( گریه می کند)

۵ :کیست آن صورتگرِ ماهر که  بی تقلیدِ غیر    این همه صورت بَرَد بر صفحه ی هستی به کار؟

صورتگر:نقّاش، مجسّمه ساز                               هستی : جهان

معنی بیت: آن نقّاش ماهری که بدون تقلید از دیگران این همه تصاویر تازه و زیبا را بر صفحه ی هستی( دنیا ) به کار بسته است (کشیده است )، چه کسی است؟


  خود ارزیابی

 او خداى خالق هستى بخش صورتگر است كه بهترین نام‏ها و صفات از آن اوست. آنچه در آسمان‏ها و زمین است [جمله‏] تسبیح او گویند، و او شكست ناپذیر حكیم است

۲- چه شگفتی های دیگری از زندگی مورچه می دانید؟ در دنیا هزاران نوع مورچه زندگی می کنند که عاداتشان مانند انسانها با یکدیگر تفاوت بسیار دارد، به همین جهت مکالمه و نوع زبان آنها نیز با یکدیگر متفاوت است. به همین جهت مکالمه و نوع زبان آنها نیز با یکدیگر متفاوت است . برای فهم بیشتر اختلافات در آنان، به پاره ای از انواع مورچه ها اشاره می نماییم.

 مورچه های کشاورز
 نوعی مورچه به نام مورچه سائو، برگها را در انبارهای زیر زمینی خود جمع می کنند و از فضولات کرمینه مخصوصی، آنها را کود می دهند، در نتیجه نوعی قارچ بر این برگها می روید که مورچه ها آن را می خورند . بشر به تازگی پی برده است قارچ ها در تاریکی بهتر می رویند، اما مورچه ها این سر طبیعت را هزاران سال است که می دانند.

مورچه های برده دار
مورچه هایی هستند که از خود غلام دارند و مورچه های ناتوان تر از خود را به بندگی می گیرند . به این منظور پیله مورچه های دیگر را می دزدند و می پرورانند ، هنگامی که این پیله ها مورچه شدند، برای آنها کار می کنند و از آنها فرمان می برند. این غلامداری در برخی از مورچه ها به جایی رسیده که اگر غلامی در کار نباشد، مورچه های کارفرما حتی غذای خود را نیز نمی تواند به دست آورند.

مورچه های دامدار
یک نوع شته از برگ درختان، نوعی عسل می سازد که مطبوع طبع مورچه ها است. مورچه ها این شته ها را اسیر کرده و به لانه های خود می برند، برای آنها برگ و آذوقه تهیه می کنند و مانند چوپانی که از گوسفند مراقبت می کند، از این شته ها مواظبت می نمایند، تا از عصاره و شیره ای که می سازند ، استفاده کنند.

مورچه های گوشتخوار
در میان مورچگان از همه هراس انگیزتر مورچه لشکری است، که در مناطق گرمسیر زندگی می کند و تنها گوشت می خورند . این مورچگان چون لشکرمی کشند، ستونی به پهنای چندین سانتی متر ودرازای صدها مترپدید می آورند. دراین ستون مورچه های کارگر پیله ها را حمل می کنند و سربازان در پیش و پس لشکر در حرکتند. در میان سپاه آنها، مورچه های درشت تری دیده می شود، که افسران سپاه محسوب می شوند. هنگامی که این ستون به حرکت درآید، هیچ چیز جز آب یا آتش قادر نیست از حرکت آنها پیشگیری نماید گاهی که آب سیل آسا نباشد، مورچه ها به هم چسبیده ، خود را به صورت طنابی درآورده و برآب رها می کنند و به این ترتیب پلی بر روی آب می سازند، تا سایر مورچه ها از روی آب بگذرند. ولیکن مورچه هایی که خود، پل را تشکیل می دهند، در آب غرق می شوند و این نوعی از فداکاری آنها برای هم نوع خویش محسوب می گردد.

وسیله نطق مورچه
شرط حتمی سخن گفتن و فهماندن مقصود، زبان نیست. بلکه هر وسیله ای که برای تفهیم مقاصد به کار رود ، به منزله زبان است و مکالمه هم به هر نحوی که باشد، نطق نامیده می شود. حیوانات با ژست های مخصوص، حرکات خاص و یا با صدا و نطق، مکالمه می کنند و به طرف مقابل مقصود خود را می فهمانند.از مورچه ها، کسی با گوش خود صدایی نشنیده، ولی مکالمه آنها را، که ظاهراً با شاخک های خود انجام می دهند، کم و بیش دیده شده است.مورچه ها در مسیر حرکت خود وقتی به هم می رسند ، توقف کوتاهی می کنند ، شاخک های خود را تکان داده و با پخش امواج یا  احتمالاً صدایی که برای ما مفهوم نیست با هم صحبت می کنند . در این موضوع جای هیچ شبه ای نیست. وقتی طعمه ای نسبتاً سنگین در برابر مورچه ای که در تلاش کسب روزی است. قرار بگیرد ، این مورچه برای حمل آن کوشش خود را خواهد کرد، وقتی کاملاً مطمئن شود که از نقل آن به لانه عاجز است، طعمه را واگذاشته و به لانه خود مراجعه می کند. طولی نمی کشد که چند مورچه به دنبال هم به راه افتاده، تا به محل طعمه آمده و با کمک یکدیگر آن را به لانه حمل می کنند. این مورچه ، همنوعان خود را چگونه از وجود طعمه در محل معین آگاه کرده است؟ اما به هر وسیله که بوده، مقصود خود را به همجنسان خویش فهمانده است؟

۳- چرا خداوند، در قرآن کریم، انسان را به اندیشیدن در شگفتی های خلقت دعوت می کند؟

یکی از آموزه های والای قرآن کریم، دعوت به تفکر در آفرینش است. اهمیت تفکر تا آنجاست که قرآن مجید «یکی از نشانه های خردمندان را، اندیشیدن آنان در امر آفرینش آسمان ها و زمین می داند». در کلام اهل بیت علیهم السلام نیز از «تفکر به عنوان عامل بینایی» یاد شده و «در ردیف برترین عبادت ها» قرار داده شده است.از جمله اموری که قرآن کریم ما را به اندیشه در آن دعوت می کند، مسخر بودن آسمان ها و زمین برای آدمیان است: «خداوند آسمان ها و زمین را به تسخیر شما درآورده».تسخیر کشتی ها، نهرها، خورشید، ماه، و تسخیر شب و روز، بخشی از نعمت های بزرگی است که خداوند در اختیار انسان قرار داده است. به تعبیر سعدی شیرازی:

پاک و بی عیب خدایی که به تقدیر عزیز ماه و خورشید مسخَّر کند و لیل و نهار


خورشید برای او نورافشانی می کند، زمین را برایش گرم می سازد، انواع گیاهان را برای او می رویاند، محیط زندگی اش را از وجود میکروب های مزاحم پاک می کند و شادی و سرور می آفریند.

ماه، چراغ شب های اوست؛ تقویمی است طبیعی و جاودانی. جزر و مدی که بر اثر ماه پیدا می شود، بسیاری از مشکلات انسان را می گشاید، درختان زیادی را (به خاطر بالا آمدن آب نهرهای مجاور دریاها) آبیاری می کند، دریای خاموش راکد را به حرکت درمی آورد و اکسیژن لازم را بر اثر حرکت امواج در اختیار موجودات زنده دریاها می گذارد.

نهرها در خدمت انسانند. زراعت هایش را آبیاری، دام هایش را سیراب، محیط زندگی اش را باطراوت و حتی مواد غذایی اش را در دل خود برای او می پرورانند.

تاریکی شب، همچون لباسی او را می پوشاند و آرامش و راحتی به او ارزانی می دارد. همچون یک باد زن، حرارت سوزنده آفتاب را کاهش می دهد و به او جان و حیات تازه می بخشد. سرانجام روشنایی روز، او را به حرکت و تلاش دعوت می کند و گرمی و حرارت می آفریند و در همه جا جنبش و حرکت ایجاد می کند


دانش ادبی         ارکان تشبیه

در متن درس، بخشی از شگفتی های آفرینش، مانند خفّاش، ملخ، مورچه و طاووس،

به دقّت توصیف شده است.

بهره گیری از حواس پنج گانه، ما را در درک بهتر زیبایی های آفرینش کمک می کند.

به نظر شما، در توصیف رنگ های پر طاووس، کدام حس، بیش از بقیه به کار آمده است؟

با خوب نگریستن به پدیده ها و محیط اطراف خود و تأمل در ویژگی های آنها به دانش

و آگاهی زیادی دست می یابیم. دقّت در نگاه کردن و خوب دیدن، یکی از راه های تقویت

ذهن و توانایی های زبان است. برای اینکه توصیف ها آسان و دقیق تر صورت گیرد، می توان از آرایۀ تشبیه  استفاده کرد.

در این درس، امام علی برای بهتر شناساندن زیبایی های خلقت طاووس، آن را به

چیزهای مختلفی تشبیه کرده است؛ دُم کشیدۀ طاووس را به چتر گشوده و «بادبان

کشتی، و پرهایش را به برگ خزان دیده مانند نموده است.

اکنون دقیق تر و گسترده تر، موضوع تشبیه را بررسی می کنیم:

پرهای طاووس، مانند دستۀ گلِ پر نقش و نگار، رنگارنگ است. با اندکی دقّت

درمی یابیم که این تشبیه، چهار رکن یا قسمت دارد:

رکن اوّل )مشبه(، پرهای طاووس است که به چیزی تشبیه شده است.

رکن دوم )مشبه به(، دسته گلِ پر نقش و نگار است که پرهای طاووس به آن مانند شده است.

رکن سوم )وجه شبه(، شباهتی است که بین این دو وجود دارد. آیا می دانید شباهت آنها در چیست؟

رکن چهارم )ادات تشبیه(، کلمه ای است که شباهت «پرهای طاووس  را به

دستۀ گل برقرار می سازد. در مثال بالا، کلمۀ مانند این نقش را دارد.

گاهی اوقات، رکن سوم و چهارم حذف می شود.

  فعالیت های نوشتاری

۱- در متن درس، کلمه هایی بیابید که یکی از حروف زیر ، در آنها به کار رفته باشد؛ سپس آنها را بنویسید. «ت، ط « ،» ث، س، ص « ، » ق، غ»

۲-ارکان تشبیه را در هر یک از موارد زیر مشخص کنید.

ملخ، دو پای داس مانند دارد که با آنها اشیا را برمی دارد.

مهربان و ساده و بی کینه است مثل نوری در دل آیینه است

۳-به کمک واژۀ زیر، یک تشبیه بنویسید، به طوری که همۀ ارکان تشبیه را دارا باشد. خورشید:.خورشید: خورشید (مشبه) مانند (ادات) چراغی (مشبهُ به) در آسمان  می‌درخشد (وجه تشبیه). …………………………………………………………………………….. .

۴-شاعر در سرودۀ «صورتگر ماهر » به کدام پدیده های خلقت اشاره کرده است؟فصل بهار، گل‌ها و گیاهان، رویش گیاهان از خاک، رعد و برق و باران

شاید دوست داشته باشید:

نیایش هفتم

۱)خداوندا، به حقّ نیک مردان                   که احوال بَدَم را نیک گردان خدایا تو را به حق انسان های نیکوکار قسم […]

درس هفدهم: ما می توانیم

معنی واژه هامیل :ارادهابدی:همیشگیقرین:نزدیکانجمن: مجلستسهیل:آسان کردنسماجت:پافشاریترحیم:طلب آمرزش برای مردهعنایت:لطف و توجه خود ارزیابی ۱ دانش آموزان چه جمله هایى روى […]

1 دیدگاه

  1. خوبه ولی یکم ریزه خطش باید زوم کنیم و بعدش هی صفحه رو حرکت بدیم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

1 × 3 =