درس سیزدهم :آشنای غریبان

درس سیزدهم :آشنای غریبان

qasem54 فارسی نهم

متن درس سیزدهم از دو غزل قیصر امین پور و امام خمینی (ره) شکل گرفته است. عنوان شعر
آغازین )آشنای غریبان( دارای تناقض)پارادوکس( است که این خود حسن انتخابی است و در آن به
امام رضا )ع(، امام غریبان، اشاره دارد. عنوان دومین غزل، استعاره ای از امام مهدی )عج( است.
لحن خوانش غزل نخستین، لحنی روایی آمیخته با بیان عواطف و آرزوهاست و در غزل امام )ره(
لحنی امیددهنده و بشارت آمیز است.
تصویرسازی های امین پور در آرایه هایی چون تشخیص )چشمه های خروشان تو را می شناسند/
موج های پریشان…/ پرسش تشنگی را…( و تشبیهاتی مانند: پرسش تشنگی را تو آبی/ نام تو رخصت
رویش است…/ در بیت های آغازین این غزل به چشم می خورد. در بیت چهارم، گل های این باغ،
نمادی از انسا نهای پاک و نی کنهاد ایران زمین است و در مصراع پایانی )کوچه های خراسان…(
مجاز و جان بخشی دیده می شود.
در غزل امام)ره( ظهور حضرت مهدی)عج( همچون فرا رسیدن بهار است که همهٔ استعدادهای
طبیعت دست به دست هم داده و برای رویش نو آماده می شوند و ظهور حضرت مهدی )عج( حیات
مجدّد بشریت برای رشد و بالندگی است.
استعاره از امام » گل، بهار جان، جان جهان، سلطان زمین و آسمان و منجی جهان « در این غزل
مهدی )عج( است؛ رابطهٔ مراعات نظیر در بین واژگان )گل، بهار، عید(، )گلزار،لاله، باران، زمین،
آسمان( برقرار است، همچنین بین دو واژهٔ )جان و جهان( آرایهٔ جناس دیده می شود.
قالب شعر :
غزل
۱– چشمه های خروشان تو را می شناسند        
موج های پریشان تو را می شناسند
معنی :
چشمه های خروشان و موج های پر تلاطم تو را می شناسند.
آرایه :
چشمه ها و موج ها می شناسند : تشخیص
چشمه ، خروشان و موج : مراعات نظیر
تکرار « ش » : واج آرایی
خروشان و پریشان : مشتق
۲-  پرسش تشنگی را تو آبی ، جوابی  
   ریگ های بیابان تو را می شناسند
معنی :
تو برای انسان های تشنه ی معرفت ، مانند آبی هستی . شن های بیابان هم ارزش تو را می دانند.
آرایه :
تو آبی : تشبیه
تشنگی و آب : تضاد و مراعات نظیر
ریگ ها می شناسند : تشخیص
نکته :
پرسش ، تشنگی : مشتق
« ی » در آبی و جوابی : اسنادی به معنی هستی
« را » مصراع اول : حرف اضافه به معنی برای
« را » مصراع دوم : نشانه مفعولی

  ۳-نام تو رخصت رویش است و طراوت
  زین سبب برگ و باران تو را می شناسند
معنی :
ای امام رضا (ع) نام تو اجازه ی روییدن 
شادابی است و به همین دلیل است که گیاهان
 و قطره های باران ، شاداب خود را از تو گرفته اند.
آرایه :
رویش و برگ ، طراوت و باران : مراعات نظیر
برگ و باران می شناسد : تشخیص
نکته :
رویش و بار ان : مشتق
زین سبب : قید علّت
رخصت : مسند
۴-  هم تو گل های این باغ را می شناسی                                   
هم تمام شهیدان تو را می شناسند
معنی :
ای امام رضا (ع) ، تو همه ی انسانها خوب
 و شایسته ی این جهان را می شناسی
و تمام شهیدان هم وجود پاک تو را درک کرده اند.
آرایه :
گل : استعاره از انسانهای خوب
باغ : استعاره از دنیا
گل و باغ : مراعات نظیر
نکته :
« را » در مصراع اول و دوم : نشانه مفعولی
  ۵- اینک ای خوب ، فصل غریبی سرآمد                                     
چون تمام غریبان تو را می شناسند
معنی :
ای امام خوب ما اکنون زمان غریبی و تنهایی
 به پایان رسید چون که تمام انسانهای غریب
 و بیگانه تو را می شناسند.
آرایه :
خوب : مجازاً امام رضا (ع)
فصل غریبی : اضافه تشبیهی
سرآمدن : کنایه
نکته :
غریبی : مشتق
سرآمد : فعل مرکّب
  ۶-  کاش من هم عبور تو را دیده بودم   
   کوچه های خراسان تو را می شناسند

معنی :
ای کاش آن زمانی که از خراسان عبور می کردی
من هم بودم و مانند مردم خراسان حضور
 تو را درک می کردم
آرایه :
کوچه های خراسان : مجازاً مردم خراسان
کوچه های خراسان می شناسند : تشخیص ،
 تلمیح به سفر امام رضا (ع) به نیشابور

  ۱-میلاد گل و بهار جان آمد                                         
 برخیر که عید می کشان آمد
معنی :
میلاد حضرت مهدی (ع) فرا رسید و وجود
عاشقانش را پر از شادی و نشاط کرد.
 برخیز زیرا زمان خوشی و شادابی است
آرایه :
گل و بهار جان : استعاره از حضرت مهدی (عج)
بهار ، گل ، عید ، میلاد : مراعات نظیر
می کشان : استعاره از عارفان و عاشقان
۲-خاموش مباش زیر این خرقه 
بر جان جهان ، دوباره جان آمد
معنی :
گوشه نشینی و افسردگی را رها کن زیرا با
 تولد امام زمان (عج) تمام مردم جهان
روح و جان تازه ای گرفتند.
آرایه :
جان و جهان : جناس
تکرار « ج » : واج آرایی
جهان : مجازاً مردم
    ۳-گلزار زعیش ، لاله باران شد 
     سلطان زمین و آسمان آمد
معنی :
تمام هستی به خاطر تولد سرور آسمان و
زمین ( امام زمان ) شاد و زیبا شد.
آرایه :
گلزار ، عیش و لاله : مراعات نظیر
سلطان : استعاره از حضرت مهدی
زمین و آسمان : تضاد ، مراعات نظیر و مجازاً تمام هستی
   ۴- آماده ی امر و نهی و فرمان باش   
    هشدار ، که منجی جهان آمد
معنی :
آگاه باش که امام زمان ، نجات بخش مردم
 ، به دنیا آمده ، سپس با تمام وجود آماده اجرا
 دستور و امر او باش.
آرایه :
امر و نهی : تضاد
جهان : مجازاً مردم
لغت :
رخصت : اجازه
رویش : روییدن
طراوت : شادابی
زین سبب : به این علّت
اینک : اکنون
فصل : زمان
غریبی : نا آشنان بودن
سرآمد : پایان یافت
میلاد : تولد
می کشان : باده نوشان (عارفان و عاشقان)
خرقه : لباس ، جامه ی عارفان و درویشان
عیش : خوشی
سلطان : پادشاه
نهی : منع
هشدار : آگاه باش
منجی : نجات دهنده
خود ارزیابی :
۱٫ چرا شاعر می گوید « فصل غریبی سرآمد » ؟
زیرا امروز همه مردم حتی بیگانگان  نیز امام رضا را می شناسند. شاعر، مردم ایران را عاشق امام رضا (ع) می‌داند و می‌گوید که دیگر حرم ایشان در خراسان تنها و غریب نیست و هر سال چندین میلیون نفر از همه جا به زیارت ایشان نایل می‌شوند؛ پس فصل غریبی و تنهایی به پایان رسیده است.
۲٫ در شعر دوم ، برای میلاد امام زمان (عج) چه توصیف هایی به کار رفته است ؟
میلاد امام زمان ، مثل گل و بهار ، موجب شادی و نشاط عارفان و عاشقان و مثل جان تازه ای در پیکر
 عالم هستی دانسته شده است.
۳٫ رهبران جامعه ی اسلامی ، چه نقشی در هدایت مردم دارند ؟ چون الگو و رهبر مردم جامعه هستند می توانند هدایت گر آنان به سوی سعادت باشند. راهنمایی و هدایت مردم و بیدار کردن دل آنان، اتحاد ملی و انسجام اسلامی را عهده دار هستند
نوشتــــــــــــــن

۱-هم خانوادۀ واژه هـــــــای «ترخیص، غربت، معابر، ولادت، اعیاد، معیشت، تسلّط نجات»
 را از متن درس بیابید و بنویسید.           رخصت –     غریبان-    عبور     -میلاد –    عید-     عیش     -سلطان-   منجی 

۲-در بیت های زیر، قافیه ها را مشخّص کنید و نوع ردیف آنها را بنویسید.

هی بیا با من بران این خرس را            خرس را مگزین، مَهِل همجنس را

 قافیه: خرس- همجنس/      ردیف:را- را  نوع :حرف

شد نفَسِ آن دو سه هم سال او              تنگ تر از حادثه حال او

   قافیه: سال -حال /      ردیف : او-او   نوع:اسم (ضمیر)

۳-ارتباط معنایی بیت زیر را با درس پیدا كنید و بنویسید.
آب زنید راه را هین كه نگار می رسد        مژده دهید باغ را بوی بهار می رسد.                                                                                        هر دو به ظهور امام زمان (عج) و آمدن منجی عالم بشریت اشاره دارند.
گفت‌وگو

۱- دربارۀ زندگی و فضایل امام رضا (ع) گفت‌وگو کنید.
امام رضا (ع) فرزند امام موسی کاظم (ع) روز پنجشنبه یازدهم ذیالقعده سال ۱۴۸ هجری، شانزده روز پس از شهادت جد بزرگوارش، امام صادق (ع) در مدینه چشم به جهان گشود. نام مبارکش را علی گذاشتند. کنیه‌اش ابوالحسن و القابش رضا، صابر، رضی و وفی بود که مشهورترین آنها «رضا» است. پدر ایشان، موسی بن جعفر(ع) و مادرش کنیزی به نام «نجمه» بود که «تکتم»، «سمانه» و «ام البنین» نیز خوانده می‌شد. نجمه، کنیز«حمیده» مادر امام موسی کاظم (ع) بود و چون در عقل و دین داری مرتبه‌ای والا و در اخلاق و رفتار بر دیگر زنان برتری داشت، او را به پسرش امام کاظم (ع) بخشید. امام رضا (ع)، پس از شهادت پدر بزرگوارش امام کاظم (ع) عهده دار مقام امامت شد.
۲- با مراجعه به دیوان «حافظ» غزلی بیابید و درباره نوع ردیف آن بحث کنید.
صــبا ز مــــنزل جانـــــان گذر دریـــغ مدار         وزو بــه عـــــــاشق بـــیدل خبر دریغ مدار
به شــکر آنکه شکــفتی بــه کـام بخت ای گل         نسیــم وصــــــل ز مـرغ سحـــر دریغ مدار
حریـــف عشـــق تـــو بــودم چو ماه نو بودی         کنـــــــون که مـاه تمـــامی نظر دریغ مدار
جهان و هر چه در و هست سهل و مختصر است         ز اهــــــل مـــعرفت این  مختصر دریغ مدار
کنون که چشمـــه‌ی قند است لعـــل نوشینت         سخن بگوی و ز طــــوطی شـــکر دریغ مدار
مکـــــــارم تـــــــو به آفـــاق می‌برد شاعر             از و وظـــــــیفه و زاد ســـــفر دریـغ مدار
چو ذکر خیر طلب می‌کنی سخــــن این است         که در بهای سخـن، سیــــم و زر دریغ مدار
غبار غـــم بـــرود حـــــال خوش شود حافظ         تو آب دیده ازیـــــن رهـــــگذر دریغ مدار
ردیف این غزل «دریغ مدار» است. ترکیب واژه‌ها در کنار هم، علاوه بر زیبایی ظاهری و ایجاد آرایهٔ ادبی، معنی و مفهوم بیت‌ها را نیز کامل کرده است. این ترکیب، یک ترکیب فعلی است. در زبان فارسی معمولاً فعل‌ها در انتهای جمله قرار می‌گیرند و حافظ به طرز استادانه‌ای این کار را در این غزل انجام داده است که فعل دریغ مدار، ردیف باشد و در پایان بیت‌ها قرار گیرد.

شاید دوست داشته باشید:

نیایش :بیا تا برآریم دستی ز دل

نیایش :بیا تا برآریم دستی ز دل

قالب شعر : منثوی

از : بوستان سعدی

بیت ۱ :

بیا تا براریم دستی زدل                                 که نتوان برآورد فردا ز گل

معنی :

بیا با تمام وجود خداوند را پرستش کنیم ، زیرا بعد از مرگ ، فرصت چنین کاری را نداریم.

آرایه ها :

دست برآریم : کنایه از مناجات بکنیم / دل و گل : جناس / فردا : مجازا قیامت

نکته های دستوری :

برآریم : فعل پیشوندی / نتوان برآورد : وجه مصدری

روان خوانی دو نقّاش

روان خوانی دو نقّاش

داستان‌هایی برای فکرکردنیکی از مجموعه طرح‌هایی است که برای رشد تفکر و یادگیری تدوین شده است؛ این کتاب مجموعه‌ای از […]

درس هفدهم :شازده کوچولو

درس هفدهم :شازده کوچولو

شازده کوچولو، اثری خیال انگیز و زیباست که در خلال آن عواطف بشری به ساده ترین شکل،تجزیه و تحلیل شده […]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

چهار × 1 =