درس هشتم :آزادگی

درس هشتم آزادگی

qasem54 فارسی هشتم

آزادگی

۱- خارکش پیری با دلق درشت                   پشته­ای خار همی بردبه پشت

دلق: لباس پشمین فسوده، لباس زبر و خشن        همی ­بُرد: می­ بُرد، «همی» نشانه ­ی کهن  برای ماضی استمراری.

مردِ خارکش پیری با لباس زبرِ فرسوده، پشته­ ی خاری را بر دوش می­ کشید.

۲-لنگ­ لنگان قدمی برمی­ داشت                     هر قدم دانه­ ی شکری می­ کاشت

لنگ­ لنگان: در حالی که می­ لنگید.(قید حالت)

دانه­ ی شکری می­ کاشت: از خدا سپاس­ گزاری می­ کرد.

در حالی که می­ لنگید، راه می­ رفت و با هر قدم خدا را سپاس می­ گفت.

۳-کای فرازنده­ ی این چرخ بلند                      وی نوازنده­ ی دل­ های نژند                                      

فرازنده: برپا کننده.            چرخ: آسمان، فلک           نوازنده: نوازشگر               نژند: غمگین، گرفته.

که ای برپا کننده ­ی این آسمان بلند و ای کسی که دل­های غمگین و گرفته را نوازش می­ کنی!

۴-کنم از جیب نظر تا دامن                        چه عزیزی که نکردی با من!

جیب: گریبان، یقه             نظر: نگاه            جیب تا دامن: سر تا پا              عزیزی: مهربانی

از گریبان تا دامان خود را نگاه می کنم و می بینم که هیچ عزت و بزرگی نیست که به من نداده باشی

۵-درِ دولت به رخم بگشادی                       تاجِ عزّت به سرم بنهادی

دولت: خوش­بختی، سعادت        رُخ: چهره           تاجِ عزّت: اضافه­ی تشبیهی           عزّت: مهربانی، عزیزی

در خوش­بختی را به رویم باز کردی و تاجِ مهربانی بر سرم گذاشتی.

۶-حدّ من نیست ثنایت گفتن                      گوهرِ شکرِ عطایت سُفتن

حد: اندازه، لیاقت، شایستگی            ثنا: ستایش، حمد        گوهرِ شکر: اضافه­ی تشبیهی(شکر به گوهر تشبیه شده است)

عطا: بخشش.            سفتن: سوراخ کردن، سوراخ کردن مروارید برای در رشته کشیدن آن را سفتن می­گویند.

من در حدی نیستم که تو را ستایش کنم و از تو به خاطر آنچه به من بخشیده ای تشکر کنم.

۷-نوجوانی به جوانی مغرور                        رخشِ پندار همی راند زِ دور

مغرور: فریفته، فریب خورده                   رخش: به معنی اسب. نام اسبِ رستم است.          پندار: وهم و گمان، توهّم

رخشِ پندار: اضافه­ ی تشبیهی(پندار در تند سیری به رخش تشبیه شده است).            همی­ راند: می­ راند

نوجوانی که مغرورِ جوانی خود بود، از دور اسبِ افکارش را به سمت پیرمرد تاخت.

۸-آمد آن شکرگزاریش به گوش                 گفت کای پیرِ خِرف گشته، خموش

کای: (که+ای) مخفّف               خِرِف: کم عقل، نادان         خموش: خاموش، ساکت

شکر گزاری پیرمرد به گوشش رسید و گفت: ای پیرمردِ کم عقل! ساکت باش!

۹-خار بر پشت زنی زین­ سان گام                 دولتت چیست؟ عزیزیت کدام؟

زین سان: از این گونه            گام: قدم

خوشبختی و عزیزی­ ات کدام است؟ در حالی­که با این وضع، و خار بر پشت راه می­ روی.

۱۰-عزّت از خواری نشناخته­ ای                      عمر در خارکشی باخته ­ای

عزّت و خواری: آرایه­ ی تضاد               خواری: ذلّت                خوار و خار: جناس لفظی

عزّت را از خواری تشخیص نمی­ دهی و عمر خود را در خارکشی از دست داده­ ای.

۱۱-پیر گفتا که چه عزّت زین به                  که نی­ ام بر درِ تو بالین نِه

زین: (از+ این)                  نی­ ام: نیستم                بالین: بالش

پیرمرد جواب داد که چه عزّتی بالاتر از این است که بر درِ خانه­ ی تو بالش خوابم را نمی­ گذارم.

۱۲-کای فُلان! چاشت بده یا شامم                 نان و آبی که خورم و آشامم

کای: (که+ای)         فُلان: اسمِ مبهم(فُلانی)                چاشت: صبحانه            آشامیدن: نوشیدن

که ای فُلانی! به من نانی بده که بخورم و آبی که بیاشامم.

۱۳-شکر گویم که مرا خوار نساخت                به خسی چون تو گرفتار نساخت

خس: کنایه از انسان پستِ فرومایه.

خدا را سپاس می­گویم که باعث ذلّت و خواری من نشد و مرا گرفتار و نیازمند چون تویی نکرد.

۱۴-داد با این همه اُفتادگی­ ام                       عزّ و آزادی و آزادگی­ ام

افتادگی: ضعف، تواضع، فروتنی                عزّ: عزّت، عزیزی

با این همه ضعف و ناتوانی به من عزّت آزادی و بی ­نیازی را هدیه کرد.

نورالدّین عبد الرّحمن بن احمد بن محمد معروف به جامی ، (۲۳ شعبان ۸۱۷ ۱۷ محرم ۸۹۸ ه‍ ق) ملقب به خاتم الشعرا شاعر ،موسیقی دان،ادیب و صوفی نام‌دار ایرانی سده ۹ هجری قمری است.

آثار جامی

۱- آثار منظوم: الف) دیوان‌های سه گانه شامل قصاید و غزلیات و مقطعات و رباعیات

ب) هفت اورنگ که خود مشتمل بر هفت کتاب در قالب مثنوی است.

۲- آثار منثور

آثار منثور که برخی از آنان عبارت‌اند از: بهارستان، نفحات الانس و منشآت.

 خود ارزیابی

۱٫ از نظر پیر خارکش، عزّت و آزادگی چیست؟ محتاج دیگران به خصوص انسان های فرومایه نبودن است

۲٫ با توجّه به شعر، شخصیت پیر و جوان را با هم مقایسه کنید. پیرمرد انسانی وارسته و آزاده و پخته و قانع و شاکر و جوان مغرور وناسپاس و بی ادب و محروم از لطف رب

۳٫ چگونه می توان به عزّت و آزادگی رسید. اگر انسان خود را از هوا و هوس های نفسانی خویش و اسارت انسانهای دیگر رها کند به آزادی و آزادگی دست پیدا می کند.همچنین با شناخت و معرفت خداوند – دریافتن لطف های خداوند و شکرگزای نسبت به نعمت و لطف ها خداوند – استفاده از درست از این نعمت ها و لطف ها – کسب فضایل اخلاقی – کمک به دیگران و دل نبستن به دنیا و مال دنیا می توان به آزادگی رسید.

 دانش ادبی : مثنوی

 اکنون با یکی از قالب های شعر فارسی آشنا می شویم. به قافیه های شعر این درس توجّه کنید. با اندکی دقّت متوجّه می شویم که قافیه های هر بیت با بیت دیگر متفاوت

است؛ شکل قافیه در این نوع شعر بدین صورت است.

………………….. * ………………….*

…………………..# ………………….#

…………………..@     ………………..@.

………………….. $    ………………….$

به این قالب شعری، «مثنوی » یا « دو تایی » می گویند. چون در هر بیت، هر

دو مصراع، هم قافیه هستند مثنوی، معمولاً بلند و طولانی است و بیشتر برای بیان

داستان ها از آن بهره می گیرند.

از مهم ترین مثنوی های فارسی، می توان « شاهنامۀ فردوسی»،«بوستان سعدی»

« مثنوی مولوی » و « لیلی و مجنون نظامی » را نام برد.

 فعالیت های نوشتاری

۱٫ کلمه های تازۀ شعر را انتخاب کنید و معنی آنها را بنویسید.

پشته = توده / ثنا = ستایش / جَیب = گرییان ، یقه / خرف = تباهی عقل در اثر پیری ، کم عقل / پندار = گمان ، خیال / دولت = نیک بختی / سفتن = سوراخ کردن / دلق = جامه ی پشمین ، جامه ی درویشان / بالین = بستر / چاشت = صبحانه /خس = خاشاک ، خار

۲٫ تفاوت معنایی واژۀ مشخّص شده را در گذشته و امروز بنویسید.

« خار بر پشت، زنی زین سان گام دولتت چیست؟ عزیزیت کدام؟ »

معنی دولت در گذشته: سعادت و خوش بختی //معنی امروزی: حکومت و سلطنت

۳٫ در سه بیت پایانی شعر، «قافیه »ها را مشخص کنید.

بیت ۱۲: شامم-آشامم بیت/ ۱۳:خوار-گرفتار بیت/ ۱۴:افتادگی ام-آزادگی ام

۴٫ با توجّه به درس، دلیل آزادگی پیرمرد را بنویسید.

پیرمرد حاضر بود در سالخوردگی،کار دشواری همچون خارکشی انجام دهد و محتاج دیگران برای تامین معاش نباشد.

                                                 نکته

برخی کلمات به دو شکل به کار می روند؛ نظیر «خرف، خرفت » یا «خورش، خورشت ». هنگام نوشتن املا، لازم است به نحوۀ تلفظ گویندۀ این گونه کلمات توجه کافی داشته باشیم.

شاید دوست داشته باشید:

نیایش پایانی کتاب فارسی هشتم

نیایش پایانی کتاب فارسی هشتم

نیایش پایانی کتاب فارسی هشتم الـهی جـانـب مـن کـن نـگـاهــی                             مـرا بـنما به سوی خویش راهـی خدایا! سوی من نگاهی […]

روان خوانی :آن سوی پنجره

روان خوانی :آن سوی پنجره

معنی واژه های روان خوانی             بیان: گفتار توصیف کردن: شرح دادن خاص: ویژه دل انگیز: دلربا دل باخته: دل بسته […]

راه خوشبختی

درس هفدهم: راه خوشبختی

لغات درس هفدهم راه خوشبختی  جزر ومدّ :پایین رفتن وبالا آمدن آب دریا مسلماً :قطعاً، یقیناً،بی گمان غنیمت :مناسب دانستن […]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

1 × 5 =